İtibari Para, Kültürü Nasıl Değiştiriyor?

06/23/2021 - Stephan Livera


Kullanılan para türü bir toplumun kültürünü değiştirebilir mi? Bu saçma bir önerme gibi görünebilir, ancak Avusturya ekonomi okulunun savunucularının argümanları tarafından desteklenmektedir.

İlk olarak, itibari para yerine sağlam paranın önemini bir bağlam içinde ele alalım. Para ve Kredi Teorisi'nde (The Theory of Money and Credit) Mises diyor ki: “Hükümetlerin despotik saldırılarına karşı sivil özgürlüklerin korunması için bir araç olarak tasarlandığı fark edilmezse, sağlam para fikrinin anlamını kavramak imkansızdır.“


İtibari para hiçbir zaman tamamen gönüllü piyasa eylemleri yoluyla ortaya çıkmadı. Yasal ihale kanunları, sermaye kazançları vergisi kanunları, merkez bankacılığı, kısmi rezerv bankacılığına izin veren kanunlar, devlet kurtarma garantileri vb. müdahaleler yoluyla her zaman zorla dayatılmıştır. Bu da toplum tarafından kullanılan paranın kalitesinde bozulmaya neden olur. Fakat bunun kültürel sonuçları var mı?


Kültürel sonuçları görmek için öncelikle paranın ve fiyatların toplum genelinde üretimi koordine etmede oynadığı önemli rolü anlamamız gerekir. Girişimciler, mal ve hizmetlerini sunmak için gerekli kaynakları toplamak için belirsizlik altında hareket etmelidir. Yine de hesap birimi olan, kâr ve zararı ölçmek için kullanılan para, hükümet tarafından manipüle ediliyor. Ticari ve bireysel bankalar tarafından yeni krediler verildikçe para oluşturulur ve bu paranın ilk alıcıları, geç alıcılar pahasına yararlanır.


Sürekli enflasyonla para kullanmak, kısa vadeliliği ve aceleciliği teşvik eder. Zamanla vahşi doğadaki hayvanlar gibi yaşar hale geliriz. Vahşi doğadaki hayvanlar, insanların yapabileceği gibi uzun vadeli düşünmek, planlamak ve inşa etmek yerine, çoğunlukla bir sonraki yemekleriyle ilgilenir.

Piyasa tarafından seçilen sağlam para altında yaşamanın karşı-olgusal (yani olmayan bir şeyi varmış gibi düşünen) dünyasını düşünün. Bu dünyada devlet büyük programları nasıl finanse ediyor? Vatandaşları açıkça vergilendirmeleri gerekiyor ve bunun için politikacılar kaybettikleri popülerlik için yüksek bir bedel ödüyor, bir sonraki seçimlerini kaybetme riskini alıyorlar. Hükümet içindeki politikacılar, açık vergilendirme yerine, programları için daha gizli finansman biçimlerini kullanmayı tercih edecekler. Bunu yapabilmek için önce sağlam para kontrolünü kaldırmaları gerekir.


Bir adım daha ileri giderek, itibari paranın yaratılması ve uygulanması, daha büyük ve daha merkezi bir hükümete olanak tanır. Piyasa tarafından seçilmiş, sağlam bir para standardı altında mümkün olmayan veya sürdürülebilir olmayan büyük hükümet programları mümkün hale gelir.

Pazar tarafından seçilmiş bir para standardı altında müsrif harcamaların etkisini düşünün. Geçmişte bu, büyük harcama yapan hükümetlerin diğer ülkelere giden net altın çıkışlarına katlanması anlamına geliyordu.


Pek çok kişi hükümet programlarını ve refah devletçiliğini toplum için bir "güvence" olarak düşünmekten hoşlansa da, bu programların temelde yanlış davranışlara yol açtığını göz ardı etmeyin. Tarihsel olarak, hükümete dayalı olmayan karşılıklı yardım toplumlarının kendine güven ve tutumluluk kültürünü teşvik ettiği yerlerde, hükümetin refah devletleri bunun tersini teşvik eder, sonuçta hükümet programları bir piyasa toplumunun sahip olacağı güvenceleri ortadan kaldırır. Bu şekilde, itibari para, üretken ve medeni davranış beklentilerini kırarak insanları kibar toplumun önceki "kısıtlamalarından" kurtarır.


Eskiden ailelerin, dinin ve toplulukların dayattığı kısıtlamalardan kurtulan insanlar genellikle daha kısa vadeli tatminlere yönelirler. Çocuk yetiştirmek gibi, daha önce ekonomik sonuçları olabilecek maliyetli ve pervasız davranışlara artık daha rahat girişebilirler. İtibari para enflasyonu, insanları itibari nakitten tasarruf etmek yerine hemen hemen her şeye yatırım yapmaya zorlayarak, finansal hizmetler sektörü aracılığıyla kaldıraç olarak daha fazla para ve borç yönlendirir. Ucuz itibari para borcuyla, hükümetler savaşa daha ucuza girebilir veya diğer türlü olabileceğinden daha uzun süre savaşı sürdürebilir. Ucuz itibari para borcu, esasen hükümete, diğer türlü sahip olacağından daha fazla toplum kaynağı üzerinde kontrol sağlar.


Daha fazlasını öğrenmek isteyen okuyucular için, Jörg Guido Hülsmann’ın Para Üretiminin Etiği (The Ethics of Money Production) kitabını okumasını ve burada Mises Institute YouTube kanalında verdiği konferansı izlemesini şiddetle tavsiye ederim.


Bu durum nasıl düzeltilebilir? Dünya, altın veya bitcoin gibi piyasa tarafından seçilen paraya geri dönecek olsaydı, serbest piyasa disiplininin kendisini yeniden ortaya koyduğunu görürdük. O zamana kadar, toplumun ve kültürün, devletin itibari parasından büyük ölçüde nasıl etkilendiğini göreceğiz.


Yazar - Stephan Livera

Çevirmen - Utku Aslanoglu

Bu yazı mises.org sitesinin ''How Fiat Money Changes Culture'' adlı yazının çevirisidir.


83 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör