top of page

Bizans ve Bezant

23/03/2018 - Saifedean Ammous
Önceki Bölüm - Sonraki Bölüm

Egemenliğinde imparatorluğa en kötü dönemini yaşatan Diocletian, isminin sonsuza dek mali sahtecilikle anılmasına neden oldu. Ancak ondan bir yıl sonra, Büyük Constantine, imparatorluğun dizginlerini devralıp ve ekonomik açıdan sorumlu politikaları ve reformları benimseyerek imparatorluğun kötü talihini tersine çevirmiştir. İlk Hristiyan imparator olan Constantine, solidus’u 4,5 gram altını kırpmadan veya değerini düşürmeden muhafaza etmeye ve MS 312’de büyük miktarlarda basmaya başlamıştır. Constantine doğuya taşınarak Avrupa ve Asya’nın kavuşma noktası olan bugünkü adıyla İstanbul’da, Doğu Roma İmparatorluğu’nun temellerini atan Constantinople’u kurdu. Roma ekonomik, sosyal ve kültürel olarak bozulmaya devam edip, nihayet MS 476’da çökerken, Bizans 1123 yıl boyunca hayatta kalmış, solidus ise insanlık tarihinin en uzun süre geçerli kalan para birimi hâline gelmiştir.


Constantine’in sonradan bezant adını alan solidus’un bütünlüğünü koruyarak bıraktığı miras, onu dünyanın en bilinen ve geniş coğrafyada kabul gören para birimi hâline getirmiştir. Roma, artık parası pul hâline geldiği için askerinin maaşlarını ödeyemeyen müflis imparatorlar altında inlerken, Constantinople, mali ve parasal sorumlulukla pek çok yüzyıl boyunca gelişip zenginleşmiştir. Vandallar ve Vizigotlar Roma’yı yakıp yıkarken, Constantinople yüzyıllarca müreffeh ve istiladan uzak kaldı. Roma’da olduğu gibi, Constantinople’un düşüşü de yöneticilerinin para birimini devalüe etmeye başlamasından sonra gerçekleşmişti. Bu, tarihçilerin Constantine IX. Monomachos (1042-1055) döneminde başladığına inandığı bir süreçti.¹ Parasal gerileme ile birlikte, imparatorluğun mali, askerî, kültürel ve manevi düşüşü de ağır adımlarla geldi, ta ki Osmanlı tarafından 1453’te fethedilene kadar.


Değeri düşmesine, ait olduğu imparatorluğun yıkılmasına ve artık herhangi bir ulusun resmî parası olmamasına rağmen, bezant bugüne kadar yaygın olarak dolaşıma devam eden dinar adında başka bir sağlam para biçimine ilham verdi. İslam, Bizans’ın altın çağında yükselişine devam ederken, yayıldığı bölgelerde de bezant’ın ağırlık ve büyüklüğüne yakın sikkeler dolaşımdaydı. Emevî Halife Abdülmelik ibn Mervan, İslamî dinarın ağırlığı ile değerini tanımladı ve MS 697 yılında üzerine İslam mührü bastı. Emevî hanedanı ve müteakiben birkaç İslam devletinin yıkılmasından sonra bile dinar, bezant’ın orijinal ağırlık ve boyutları ile Müslüman bölgelerde yaygın olarak dolaşmaya, çeyizlerde, hediyelerde, bazı dinî ve töresel geleneklerde kullanılmaya devam etmiştir. Romalılar ve Bizanslıların aksine, Arap ve Müslüman medeniyetlerin çöküşü, para birimlerinin çöküşüyle bağlantılı değildi. Bu medeniyetlerin para birimleri yüzyıllar boyunca geçerliliklerini korudular. İlk olarak MS 301’de Diocletian tarafından basılmış olan solidus, adını önce bezant ve sonra İslam dinarı olarak değiştirmiştir ancak sirkülasyona devam etmiştir. Tam 17 yüzyıl boyunca insanların dünyanın her yerinde bu parayı ticarette kullanmış olması zaman içinde altının bir ödeme aracı olarak önemini ortaya koymuştur.


Dipnotlar:

1. David Luscombe ve Jonathan Riley-Smith, The New Cambridge Medieval History, Cilt 4, C.1024-1198, Cambridge University Press, 2004, s. 255.


 

Yazar: Saifedean Ammous
Dr. Saifedean Ammous, 2003’te Beyrut Amerikan Üniversitesi’nden makine mühendisi olarak mezun olmasının ardından iktisat eğitimi alarak Lübnan Amerikan Üniversitesi’nde ekonomi profesörü ve Columbia üniversitesinde Kapitalizm ve Toplum Merkezi üyesi olmuştur. Columbia Üniversitesi’nde “sürdürülebilir kalkınma” üzerine doktora yapmıştır. Ammous, onlarca dile çevrilen Mart-2018 yayın tarihli The Bitcoin Standard ve Kasım-2021 yayın tarihli The Fiat Standard adlı ufuk açıcı kitapların yazarıdır. Aynı zamanda Avusturya İktisat Ekolü’nden esinle ekonominin ilkeleri üzerine derinlikli bir çalışması da pek yakında basılacaktır. Şu sıralar ekonomi dersleri vermekte ve Saifedean.com adlı web sitesi üzerinden çok kapsamlı bir podcast yayınlamaktadır. Twitter, YouTube, Instagram ve Facebook üzerinden irtibata geçebilirsiniz.

Çevirmen: Evgin Serbest

Editör: Fırat Kaan Aşkın

Bu yazı, her Salı, Perşembe ve Cumartesi akşamları bölüm bölüm paylaşacağımız Bitcoin Standardı adlı eserin Liberus Kitap/Liber Plus Yayınları tarafından yapılan basımından alıntıdır. Kitabın fiziksel kopyasını satın almanızı önem ve ısrarla tavsiye ederiz.
43 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör
Yazı: Blog2 Post
bottom of page